Instrumenthouders aan het woord: Alba Concepts

Rekeninstrumenten vormen een belangrijke schakel tussen milieudata en de toepassing daarvan in de praktijk van duurzaam bouwen. Instrumenthouders ontwikkelen en beheren deze rekeninstrumenten en zorgen ervoor dat zij aansluiten op geldende methodieken, regelgeving en gebruikersbehoeften. In deze rubriek belichten we de rol van instrumenthouders binnen het duurzaamheidsstelsel en staan we stil bij de ontwikkeling van rekeninstrumenten, de samenwerking met Stichting NMD en actuele ontwikkelingen in de praktijk.

In april spraken we met Jim Teunizen en Mike van Vliet van Alba Concepts.

Jim is mede-oprichter van Alba Concepts en grondlegger van BCI Gebouw. Als aanjager van de circulaire bouweconomie werkt hij aan de ontwikkeling van methodieken, datagedreven sturing en praktische oplossingen rondom circulariteit, milieu-impact, losmaakbaarheid en restwaarde van gebouwen.

Mike is productmanager bij BCI Gebouw. Vanuit Alba Concepts houdt hij zich bezig met circulariteit in de bouwsector. In zijn rol werkt hij onder meer aan de doorontwikkeling van BCI Gebouw als rekeninstrument, circulariteitsvraagstukken en het vertalen van complexe duurzaamheidsdata naar toepasbare inzichten voor de praktijk.

Wie zijn jullie en wat is jullie rekeninstrument?

Mike: "Wij zijn BCI Gebouw, een meetinstrument voor circulariteit en milieu-impact in de bouw. We zijn zo’n 5 jaar geleden begonnen als instrument voor de sector om de circulaire prestaties van gebouwen te berekenen. Daar gebruiken we ook onze eigen ontwikkelde meetmethodes voor. Dat zijn methodes voor materiaalgebruik, losmaakbaarheid en de Building Circularity Index (BCI).

We hebben BCI bijna tien jaar geleden ontwikkeld. Wat toen begon als een kleinschalige operatie met één à twee berekeningen per maand, is uitgegroeid tot een one-stop-shop voor alles wat circulariteit en milieu-impact betreft. In samenwerking met onze technologiepartner Planon bieden wij ons platform vandaag de dag aan als een rekentool waarmee alles integraal berekend kan worden. Dit doen we door data slim aan elkaar te koppelen. Zo heb je één berekening voor alle KPI’s in de markt op het gebied van circulariteit en milieu-impact.

Naast circulariteit ontstond later ook de behoefte om de milieu-impact van materialen te berekenen. Daarom hebben we in 2023 besloten om een gevalideerd rekeninstrument voor Stichting NMD te worden."

Jim: "BCI Gebouw is een dochteronderneming van het circulariteitsadviesbureau Alba Concepts. Daardoor beschikken wij over een groot team van consultants met veel inhoudelijke kennis op het gebied van milieuprestatieberekeningen, circulariteit en duurzaamheid in de gebouwde omgeving. Dit maakt het voor ons mogelijk om efficiënt te schakelen tussen kennis uit de praktijk en de doorontwikkeling van ons platform en onze berekeningen.

We merken dat die combinatie van inhoudelijke expertise en softwarekennis erg gewaardeerd wordt door onze gebruikers. Je kan bij onze helpdesk niet alleen terecht met vragen over ons systeem, maar je krijgt ook inhoudelijk advies wanneer daar behoefte aan is. Dat onderscheidt ons als rekeninstrument: wij zijn een softwarepartij met veel kennis én gevoel voor de markt."

Hoe maken jullie zo’n integrale berekening mogelijk?

Mike: "We werken samen met de Nationale Milieudatabase voor de milieudata voor Nederlandse berekeningen. Vervolgens verrijken we de data zowel handmatig als via AI-koppelingen om circulariteitsdata toe te voegen uit andere bronnen. Zo maak je met één handeling een berekening met data uit verschillende bronnen om alle milieu- en circulariteitsindicatoren te berekenen. Momenteel breiden we onze services uit door andere EPD-databases aan te bieden zoals diegene die aangesloten zijn bij ECO Portal. Dit blijft uiteraard gescheiden van de Nederlandse MPG berekeningen."

Hoe werkt het proces van een berekening precies?

Mike: "Als rekeninstrument zijn we vrij eenvoudig begonnen met het handmatig selecteren van producten uit de database en het invullen van hoeveelhedenstaten. Tegenwoordig werkt dat anders. Afgelopen december hebben we een BIM-importer gelanceerd. Dat betekent dat je tegenwoordig BIM-modellen kunt uploaden als .IFC-bestand, waarna je alle data kunt inzien om een berekening op te stellen. Daar zijn we nog flink op aan het doorontwikkelen op basis van feedback van onze gebruikers dus dat is erg waardevol.

Daarnaast bevinden we ons in de afrondende fase van een uitbreiding van de Importer, waarmee binnenkort ook Excelbestanden geïmporteerd kunnen worden. Dit lanceren we binnenkort naast de mogelijkheid om BIM-modellen te uploaden.

Men kan ook starten vanuit referentieberekeningen. Daar hebben we er een grote hoeveelheid van beschikbaar voor bijvoorbeeld woningen en kantoren. We zijn begonnen met de referentiegebouwen van RVO die we gebruikten als onderlegger. Daar zagen we nog een aantal kansen en uitdagingen die we in samenwerking met onze consultants hebben benut om complete en actuele berekeningen neer te zetten. Zo is het mogelijk om met een eenduidige richtlijn te starten aan de hand van die referentieberekeningen. Ook daar zijn we momenteel nog hard voor aan het werk om die berekeningen actueel te houden en verder te ontwikkelen."

Zijn er daarnaast nog ontwikkelingen of innovaties waar jullie iets over willen vertellen?

Jim: "Zeker. Zoals eerder genoemd, werken we als BCI Gebouw samen met Planon, marktleider in Integrated Workplace Management Systems (IWMS). We zijn van plan de data van Planon-gebruikers te benutten om meer inzicht te krijgen in de MPO (Milieuprestatie Onderhoud) op gebouw- en portefeuilleniveau. Dat gaan we de komende twee kwartalen nog verder doorontwikkelen.

Dat is erg interessant, aangezien ongeveer 90% van de MPG-berekeningen die gemaakt worden voor nieuwbouw zijn. Terwijl de milieu-impact juist zit in de bestaande bouw. Alle onderhouds- en renovatieactiviteiten hebben samen een veel grotere impact op het milieu dan de ontwikkelingen in de nieuwbouw. Daar willen wij ons de komende jaren onder andere mee bezighouden.

Daarnaast is er nog een andere ontwikkeling: dit jaar gaan we ook financiële data integreren in ons platform, zodat je bijvoorbeeld de CO2-impact per geïnvesteerde euro kan uitdrukken als een nieuwe soort prestatie. Daarvoor gaan we een koppeling maken met bouw- en onderhoudskosten alsmede de financiële restwaarde en andere circulaire financiële incentives. Met die koppeling kunnen we vanuit BCI Gebouw de financiële businesscase genereren.

Onze overtuiging is dat deze ontwikkeling de volgende stap is richting een circulaire bouweconomie."

Wat ervaren jullie in de samenwerking met Stichting NMD als goed en waar zitten naar jullie mening nog verbeterpunten?

Mike: "Ik denk dat de samenwerking met Stichting NMD nu heel goed loopt. We zijn als nieuwe partij bijna drie jaar betrokken bij het stelsel – een periode met veel nieuwe instrumenthouders en ontwikkelingen. We zagen de noodzaak om de samenwerking te professionaliseren en hebben daarin een flinke bijdrage geleverd: door met elkaar in gesprek te blijven en knelpunten tijdig te herkennen.

Op die manier hebben we samen een goede samenwerkingsrelatie opgebouwd. Ook in het validatieproces zaten een aantal verbeterpunten waar we aan gewerkt hebben. Onlangs zijn we gevalideerd voor de MEPG en we zijn erg tevreden over hoe dat validatieproces is verlopen. We zijn goed op de hoogte gehouden, we hebben constructieve gesprekken gehad en we hebben een aantal vraagtekens en onduidelijkheden kunnen identificeren die we vervolgens gezamenlijk hebben opgelost.

Op die manier is het hele proces vloeiend verlopen en daar ben ik erg blij mee. Ik hoop heel erg dat we deze manier van samenwerken kunnen doorzetten."

Jim: "Ik merk ook dat Stichting NMD een stuk steviger in de markt staat tegenwoordig. In het verleden was er meer kritiek op Stichting NMD, waarvan in mijn optiek niet alles terecht was. Naar mijn ervaring hebben we Stichting NMD in die periode zo veel mogelijk ondersteund in de dialoog met andere marktpartijen. De manier waarop er kritiek werd geleverd zie ik ook niet als nuttig, want het is niet oplossingsgericht. Die kritiek is aanzienlijk verminderd, dat vind ik erg positief en is ook goed voor het stelsel.

Ik geloof ook dat we die constructieve houding samen moeten vasthouden, want dat komt natuurlijk van beide kanten. Niet alleen Stichting NMD, maar ook de instrumenthouders moeten die professionaliteit behouden."

Mike: "Een verbeterpunt die ik zie is dat Stichting NMD, naar mijn mening, soms nog te veel hooi op haar vork heeft op het gebied van ontwikkelingen. Dit maakt het stellen van prioriteiten soms lastig en heeft een effect op de focus; dat blijft uiteraard een uitdaging voor zowel Stichting NMD als de instrumenthouders. Daarin ligt een kans om samen te blijven communiceren."

Wat is volgens jullie de meerwaarde van één gezamenlijke database voor milieuprestatieberekeningen?

Mike: "Die meerwaarde is echt enorm. Als BCI Gebouw willen we ook internationale databases aanbieden voor onze internationale klanten; en daarbij hebben we ook heel veel EPD’s beschikbaar. Maar er zit een flinke wildgroei in de kwaliteit van die data waardoor je er niet mee kunt rekenen.

Een LCA opstellen is echt lastige materie. Als je de datakwaliteit van de NMD vergelijkt met de 35.000 internationale EPD’s die wij beschikbaar hebben in ons instrument, merk je dat het aanzienlijk moeilijker is om de kwaliteit van die internationale EPD’s te beoordelen.

Die wildgroei in datakwaliteit geldt niet voor Nederland. Het voordeel is dat alles gecertificeerd en gevalideerd is volgens dezelfde uitgangspunten. Er gebeurt veel in Europa qua ontwikkelingen en we volgen dit op de voet, maar het gaat nog veel tijd kosten om dit te uniformeren. Nederland is daar met de NMD echt koploper in."

Welke ontwikkelingen in regelgeving en beleid hebben impact op jullie rekeninstrument?

Mike: "Allereerst zijn er de ontwikkelingen van de nieuwe meetmethodes zoals de MPO, MPG R&T en de WLC-GWP. Naast Stichting NMD zijn er ook andere bepalingsmethoden en raamwerken waar nieuwe inzichten vandaan komen op het gebied van circulariteit en milieu-impact. Aangezien wij als instrumenthouder een one-stop-shop willen zijn voor alle meetmethodes, instrumenten etc indicatoren, zorgt dat ervoor dat we daar continu op moeten inspelen. Dat maakt het ook best wel drukcomplex.

We zijn nog steeds aan het divergeren in meetmethodes door nieuwe inzichten. Bestaande methodes worden steeds scherper, maar er is nog steeds behoefte aan één waarheid en één database. Gelukkig lopen er ook digiDeals over het gebruik van milieudata en zijn er gesprekken tussen de instrumenthouders en Stichting NMD, dus dat is erg goed."

Waar zijn jullie het meest trots op in de samenwerking met Stichting NMD?

Jim: "Ik ben er trots op dat we samen stappen hebben gezet richting een robuuster en professioneler validatiesysteem. De professionalisering van het validatieprotocol was hard nodig en dankzij de flexibele samenwerking hebben we daarin echt vooruitgang geboekt. Tegelijkertijd zie ik nog volop kansen voor verdere ontwikkeling, met name op het gebied van automatisering van het validatieproces. In de toekomst zal er namelijk steeds meer gevalideerd moeten worden, waardoor verdere opschaling en efficiëntie essentieel zijn."

Wat willen jullie de gebruikers van jullie rekeninstrument vooral meegeven?

Jim: "BCI Gebouw is niet alleen gericht op nieuwbouw MPG-projecten, maar we hebben ook kennis en ervaring bij het toepassen van de meetmethodes in de bestaande bouw zoals bij renovatie en transformatie en in MJOP’s, in samenwerking met onze technologiepartner Planon. Als gebruikers hierin geïnteresseerd zijn, dan kunnen ze met ons in contact komen over onze oplossingen hiervoor."

Mike: "Sinds april kunnen gebruikers aan de slag met het maken van MEPG-berekeningen. In BCI Gebouw. Naast dat we de rekenregels hebben gevalideerd, hebben we onze user interface zo aangepast dat het toevoegen van energie aan berekeningen gemakkelijk is gemaakt. Je hoeft niet meer te zoeken naar de juiste milieuverklaringen in de NMD; die keuze is vastgelegd zodat het minder foutgevoelig is. Daarnaast wordt zowel de MPG als de MEPG in één berekening uitgevoerd.

Er komen nog meer verbeteringen aan de komende tijd. Zowel op het gebied van gebruikersgemak als nieuwe bepalingsmethoden. Er is dus genoeg om naar uit te kijken."