Drainstabiel®: regenwater bufferen en filteren met gerecycled betongranulaat
Een restproduct uit de sloop van gebouwen gebruiken voor het opvangen, vasthouden, filteren en hergebruiken van regenwater, dat doet Drainstabiel®. De uitkomst van de levenscyclusanalyse, een MKI van €0,841 per ton over 75 jaar, was voor de oprichters zelf verrassend laag.
Regenwater bufferen is een steeds groter thema in de branche. Bij piekbuien is het bufferen van regenwater belangrijk om het riool te ontlasten. Bij langdurige droogte kan gebufferd regenwater worden ingezet om omliggend groen te bewateren. Gert Klein en Elbert van Laar werken al jarenlang in grond- en straatwerk en waren ervan overtuigd dat er slimmere oplossingen moesten zijn voor waterberging en -afgifte. Zo ontstond Drainstabiel: circulair betongranulaat als drainerend funderingsmateriaal dat tegelijkertijd water bergt. “Wij waren zelf verrast over hoe laag de MKI uitkwam.”
Regenwater is te waardevol om zonder meer af te voeren. In droge periodes is water schaars, in natte periodes zorgt de afvoer voor piekbelasting op het riool en het oppervlaktewater. “Het idee was om die twee problemen tegelijk aan te pakken,” vertellen Gert Klein en Elbert van Laar. “Water opslaan waar het valt, hergebruiken waar het kan of moet en teruggeven wanneer het nodig is. De vraag was alleen met welk materiaal.”
Werken met bestaande materialen
Het uitgangspunt daarbij was om de oplossing zo duurzaam mogelijk te maken. “Veel bestaande oplossingen zijn van plastic. Dat is niet per se goed voor het milieu en wij merkten in de praktijk dat plastic infiltratiekratjes ook nog wel eens gevaar opleveren bij piekbelastingen - zoals het stempelen van een hijskraan, betonpomp of hoogwerker - en dan kapot gaan. Wij gingen dus op zoek naar een materiaal dat al bestaat en veel robuuster is.”
Dat materiaal werd betongranulaat. “Betongranulaat hoeft niet geproduceerd te worden; het wordt geoogst uit gebouwen. In het beste geval blijft het granulaat zelfs op dezelfde locatie als waar het vrijkwam. Als een pand gesloopt wordt en er komt een nieuw pand voor terug, kan het betonpuin op diezelfde plek als drainerende fundering worden toegepast. Dat scheelt enorm veel transport. Bovendien heeft betongranulaat een grote drukvastheid en bij voldoende laagdikte een draagvermogen van ruim 110 ton per m².”
Zoeken naar de juiste eigenschappen
De juiste coating vinden om het betongranulaat de gewenste werking te geven (draineren en filteren) kostte tijd. “De eerste experimenten deden we nog met een kleine cementmolen. Het was echt een zoektocht. Beton heeft van nature een hoge pH, wat problemen kan geven voor wortels en voor de biologische werking van de bodem. Met de juiste coating zouden we het materiaal geschikt maken voor situaties waar onbehandeld granulaat niet zou voldoen. Onder wegen bijvoorbeeld, onder beplanting, als infiltratievoorziening bij gebouwen.”
Een gesloten keten
Na verschillende experimenten met coatings en mengverhoudingen vonden Gert en Elbert wat ze zochten: betongranulaat gecoat met een watergedragen biofilmwerende coating.
“Deze gepatenteerde coating heeft twee hoofddoelen. Het reduceert algengroei tot minder dan 1%, zodat het bergend vermogen geborgd is voor de lange termijn. En het maakt het granulaat vuilafstotend. Het is sterk genoeg om zeer zwaar verkeer of zelfs een gebouw te dragen en open genoeg om water op te slaan. Het kan bij weinig ruimte zelfs onder een gebouw worden toegepast en genereert in sommige gevallen een dusdanige grondverbetering dat heipalen overbodig zijn.
Eén kubieke meter Drainstabiel bergt zo'n 450 liter water. Inmiddels mengen we het granulaat eventueel op locatie op een vrachtwagen en kunnen we 250 ton per dag verwerken.”
Aan het einde van de levensduur kan het granulaat opnieuw worden ingezet. Als fundering, als drainagemateriaal of in een andere toepassing. “Het materiaal verdwijnt niet uit de keten, dat vinden wij heel belangrijk.”
Klimaatadaptatie
Een ander voordeel is dat Drainstabiel dicht aan het oppervlak kan worden aangebracht.
“Infiltratiekratten moeten dieper worden ingegraven om de belasting van verkeer te kunnen opvangen. En hoe dieper, hoe dichter bij het grondwater, hoe minder effectief de drainage werkt. Drainstabiel vangt het water op waar het valt. Bovendien heeft de natuurlijke verdamping van het opgevangen regenwater een verkoelend effect op de omgeving. Zeer prettig bij hitte.”
Wat de LCA inzichtelijk maakte
Na vijf jaar ontwikkelen lieten Gert en Elbert een levenscyclusanalyse opstellen van Drainstabiel. De directe aanleiding was praktisch: ingenieursbureaus en gemeenten vroegen er steeds vaker naar. Maar het traject leverde ook intern inzicht op. “Voor de LCA moesten we alles meten: het energieverbruik van de mixer, het transport van het granulaat naar de projectlocatie, de verpakking. Je komt dan achter dingen waarvan je denkt: waarom doen we dit eigenlijk zo?”
“Een concreet voorbeeld: de betonmixer werkt op diesel, maar als we die op stroom kunnen krijgen, scheelt dat aanzienlijk in de uitkomst. We weten nu precies wat dat zou opleveren. De mixer elektrisch maken is vooralsnog een te grote investering, maar de LCA maakt de afweging tastbaar.”
Verrassende uitkomst
De MKI van Drainstabiel bedraagt €0,841 per ton over 75 jaar. “Dat is gemiddeld veertien keer lager dan die van vergelijkbare overrijdbare systemen van gerecycled kunststof. We hadden niet verwacht dat het verschil zo groot zou zijn. Maar als je de hele keten van kunststof doorrekent - productie, transport, geen tweede leven zonder bewerking - dan wordt het begrijpelijk."
Er zit ook nog ruimte voor verbetering. Als betongranulaat op de slooplocatie zelf wordt verwerkt, vervalt het transportaandeel grotendeels. “We zijn nu aan het kijken hoe we dat beter kunnen vastleggen in de berekening.”
Andere gesprekken
De categorie 1-verklaring in de NMD veranderde de gesprekken met opdrachtgevers zoals gemeenten, ingenieursbureaus, projectontwikkelaars en grote aannemers. “Als je een goed product hebt én een lage MKI, vergemakkelijkt dat het gesprek aanzienlijk. Zeker nu meer partijen te maken krijgen met rapportageverplichtingen rondom milieu.”
“Wij raden het (laten) maken van een LCA dan ook aan voor elk bedrijf met een product dat milieuwinst biedt. Het geeft je zichtbaarheid, tastbaar bewijs van je duurzaamheid en het levert inzicht op voor verdere productontwikkeling en het verduurzamen van je proces.”