Europese klimaat- en duurzaamheidskaders
Verschillende Europese programma's en richtlijnen vormen samen het bredere kader waarbinnen de Nederlandse milieuprestatie-eisen tot stand komen. Deze pagina is bedoeld voor iedereen die wil begrijpen hoe deze Europese kaders zich tot elkaar verhouden, van beleidsmakers tot adviseurs.
De Europese Unie werkt met een reeks samenhangende programma's om de bouwsector te verduurzamen. De Green Deal legt de langetermijndoelen vast, Fit for 55 vertaalt dit naar concrete wetgevingsvoorstellen voor 2030, en het Circular Action Plan richt zich specifiek op circulair materiaalgebruik in de bouwketen. LEVEL(s) biedt daarnaast een gemeenschappelijk Europees raamwerk om de duurzaamheid van gebouwen te beoordelen. Daarnaast bestaat er Europese regelgeving die zich richt op specifieke productgroepen of op de energieprestatie van gebouwen. Deze kaders zijn richtinggevend, maar niet vrijblijvend. Verordeningen gelden rechtstreeks in alle lidstaten, richtlijnen moeten in Nederlandse regelgeving worden omgezet. Het Nederlandse beleid moet al deze kaders samen in de uitvoering verwerken.
De Europese Green Deal
De Europese Green Deal bevat wetgevings- en beleidsinitiatieven die bijdragen aan de Europese klimaatdoelen, met als overkoepelend doel dat de EU in 2050 klimaatneutraal is. De Europese klimaatwet legt deze ambitie vast, met tussentijdse doelen zoals een vermindering van de broeikasgasuitstoot met 55 procent in 2030 ten opzichte van 1990.
Fit for 55
Om het Europese klimaatbeleid in lijn te brengen met de doelen uit de Green Deal, presenteerde de Europese Commissie in 2021 het pakket Fit for 55: een reeks wetsvoorstellen op het gebied van onder meer industrie, vervoer, energie en de lucht- en scheepvaart. De afzonderlijke verordeningen en richtlijnen hebben elk hun eigen tijdschema voor implementatie en inwerkingtreding.
Circular Economy Action Plan
Als onderdeel van de Green Deal presenteerde de Europese Commissie het Circular Action Plan, gericht op een productbeleidskader waarin duurzame producten, diensten en bedrijfsmodellen de norm worden. De bouwsector is in dit actieplan aangemerkt als een prioritaire keten, met als doel de materiaalefficientie te verhogen en de gevolgen voor het klimaat te beperken.
LEVEL(s)
LEVEL(s) is een raamwerk, opgesteld door de Europese Unie, met gemeenschappelijke indicatoren waarmee de milieuprestatie van gebouwen gedurende de levensduur kan worden beoordeeld. Het biedt een geprefereerde basisaanpak voor het beoordelen en rapporteren over duurzaamheidsprestaties van gebouwen, en is vrijwillig van aard en nog niet geschikt voor kwantificatie van grens- en streefwaarden.
Ecodesign-verordening (ESPR)
De Ecodesign for Sustainable Products Regulation is een EU-kaderverordening die regels stelt om fysieke producten op de Europese markt duurzamer, herstelbaar en circulair te maken. Hiermee wordt de voorgaande richtlijn Ecodesign niet alleen juridisch gewijzigd in een verordening met rechtstreekse werking in de Lidstaten, maar gaat nu ook verder dan voorheen alleen energie-efficiëntie. Circulariteit (hergebruik en recycling) uit oogpunt van duurzaamheid omvat nu ook bepalingen met betrekking tot levensduurverlenging zoals repareerbaarheid.
Energy Efficiency Directive (EED)
De EED stelt energiebesparingsdoelen voor gebouwen, met een belangrijke rol voor overheden, in aansluiting op de Green Deal. Met de revisie van 2023 worden niet alleen concrete streefwaarden gesteld maar is er o.a. ook aandacht voor energiearmoede. EU Lidstaten dienen hiervoor nationale energie- en klimaatplannen op te stellen en te onderhouden, in Nederland betreft dat momenteel 'Update van het Integraal Nationaal Plan Energie en Klimaat 2021-2030'.
Renewable Energy Directive (RED)
De RED bundelt regelgeving voor de productie en promotie van hernieuwbare energie in de EU. Vanuit het Fit for 55-pakket zijn voorstellen gedaan voor herziening van de RED. Sinds de eerste versie in 2009 is inmiddels de derde versie uit 2023 van kracht geworden. Hiermee wordt aansluiting bij andere ontwikkelingen verbeterd. Tevens bevat de RED de harde concrete doelstelling tenminste 42,5% van de energie duurzaam op te wekken met een streven van 45%.
Product Environmental Footprint (PEF)
Om verwarring te voorkomen die ontstaat doordat verschillende methoden naast elkaar bestaan om producten als milieuvriendelijk te presenteren, ontwikkelt de Europese Commissie met de Product Environmental Footprint (PEF) een gestandaardiseerde methode om de milieuprestatie van een product te declareren. De basis hiervoor ligt in de ESPR en geldt in principe voor alle producten die op de Europese markt geplaatst worden. De PEF richt zich op de business-to-consumer markt, de directe eindgebruiker. Voor bouwproducten is echter meer nodig in de gehele voortbrengingsketen van grondstofwinning, bouwproduct tot bijdrage aan een bouwwerk. Hierbij zijn speelt de complexere business-to-business dynamiek een grote rol. Dit wordt in meer detail geregeld door de Verordening Bouwproducten.
Gerelateerde onderwerpen
Veelgestelde vragen
Deze kaders zijn richtinggevend op Europees niveau. Concrete verplichtingen volgen uit de Nederlandse wet- en regelgeving die hierop is gebaseerd, zoals het Besluit bouwwerken leefomgeving en de Omgevingsregeling.
De Green Deal stelt de langetermijndoelen voor klimaatneutraliteit in 2050. Fit for 55 is het wetgevingspakket dat deze doelen vertaalt naar concrete tussentijdse maatregelen voor 2030.