Hergebruik bouwmaterialen biedt mooie kansen

Hergebruik: de cijfers

Met de recycling van bouw- en sloopafval in Nederland gaat het goed. Het overgrote deel van de materialen wordt gerecycled (88 tot 97 procent). Het grootste deel hiervan is laagwaardig hergebruik; beton en metselwerk worden bijvoorbeeld verwerkt tot granulaat voor de wegenbouw. Onder hoogwaardig hergebruik valt onder meer het hergebruik van complete kozijnen, bakstenen en staalconstructies. De functie en waarde van dit soort materialen en onderdelen worden behouden. En dat is pas echt duurzaam en circulair. Er zijn diverse online marktplaatsen die aanbod van gebruikte materialen en zoekers bij elkaar brengen zoals Insert en Madopt die landelijk werken en regionale spelers. Welke kansen zien zij om hergebruik te stimuleren en hoogwaardig gebruik te vergroten? Want volgens het Circularity Gap Report Built Environment the Netherlands, uit 2022, is slechts 8 procent van de bouwmaterialen die in woningen en bedrijfspanden wordt toegepast een hergebruikt materiaal of grondstof. Uit een rapport van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland blijkt dat slechts 0,24 procent van de totale stroom bouw- en sloopafval wordt hergebruikt in dezelfde functie. Er valt dus nog veel winst te behalen.*

Circulair platform Insert

Stichting Insert is een circulair platform met drie fulltime en enkele parttime medewerkers.  Het werkt onder andere voor de Rijksoverheid. Insert draait op inkomsten uit abonnementen, bijdragen van kernpartners en op subsidies. Het steunt de transitie naar een circulaire economie in de bouw-, groen- en civiele sector. Dit doet het met diensten als: materialeninventarisatie, materialenopslag, advies, ontwikkeling en onderzoek. Ook helpt het partijen in de bouw bij hun zoektocht naar circulaire materialen. Roos van Borrendam is Adviseur Circulair bij Insert. ‘Ik houd me bezig met het versnellen van circulariteit in de bouw. Ik heb bijvoorbeeld een tool ontwikkeld waarmee je inzichtelijk kunt maken hoeveel CO2 je bespaart met hergebruik van bepaalde materialen.’ Dat is belangrijke informatie, bevestigt Bas (Madopt). ‘Wij adviseren partijen die milieuvriendelijk en circulair willen bouwen het volgende: zoek uit welke tien materialen in het ontwerp het meeste bijdragen aan reductie van de MPG en probeer deze tweedehands in te kopen. Stel, je neemt een bedrijfspand over en verhuist dit, dan stoot je zo 80 procent minder CO2 uit. En bij de bouw van rijwoningen kun je met een top 10 hergebruik zo een 50 procent lagere MPG realiseren.’

Vraag en aanbod

Bas hoopt dat steeds meer partijen die materialen te koop hebben of materialen zoeken elkaar vinden, bijvoorbeeld door dit online zichtbaar te maken. ‘Via ons platform kan elke organisatie gratis beginnen en het kost slechts een paar minuten.’ Madopt deelt automatisch zoekvragen met aangesloten verkooporganisaties (sloopaannemers, tussenhandelaren, bouwers). Die kunnen reageren met geschikt aanbod. ‘Tot vijf zoekvragen tegelijk delen, kost niets. Ook aanbieders van materialen betalen niets. Afnemers besparen dankzij ons platform veel tijd; ze hoeven niet zelf op zoek naar verkopende partijen maar worden benaderd. Verkopende partijen hebben, voor ze tijd steken in het organiseren van hergebruik van donormateriaal, eerst contact met een koper. Koper en verkoper sluiten zelf een deal, daar zitten wij niet tussen. Wel vragen we gebruikers om te delen welke hergebruik inkoopwensen zijn ingevuld en welke niet’ Ook via Insert sluiten aanbieders en kopers zelf een deal. Roos: ‘We willen gaan monitoren welke deals gemaakt worden zodat we inzicht krijgen in wat veelgevraagde materialen zijn en welke bedragen daarvoor betaald worden.’

Kansen

Volgens Bas liggen er flinke groeikansen voor Madopt. ‘In 2025 heeft een derde van de zoekers op Madopt het gewenste bouwmateriaal gevonden en gekocht. Een derde heeft het buiten Madopt gevonden en de rest is niet geslaagd. Dus er ligt een groot potentieel voor meer matches via Madopt.’ Ook bij Insert zien ze kansen. Roos: ‘We gaan met Insert flink opschalen. We hebben van het Ministerie van VRO en van DigiGo subsidies gekregen om verschillende marktplaatsen en webshops voor herbruikbare bouwmaterialen te gaan koppelen zodat zij hun spullen niet meer apart op de verschillende platforms hoeven te plaatsen. We hebben inmiddels contact met zo’n 300 aanbieders.’ Ook gaat Insert het platform verder ontwikkelen. Roos: ‘De zoekmogelijkheden moeten beter.’ Ze zet in op de bouw van een community ter ondersteuning van aanbieders. ‘We zien in de keten mooie dingen gebeuren. Zoals de start van een bedrijf dat gebruikte deuren optopt zodat ze voldoen aan het Bouwbesluit en ze gebruikt kunnen worden in nieuwbouw. Dit soort partijen moet vindbaar zijn op onze marktplaats.’ Ze benadrukt dat herbruikbare materialen zichtbaar moeten zijn bij de juiste personen in de bouwketen. ‘We zien dat materialen meestal besteld worden reguliere, lineaire kanalen. Hiervan zijn de marktplaatsen vaak nog geen onderdeel. Ze zijn afhankelijk van werkvoorbereiders en dat moet anders.’ Insert wil aansluiten bij ETIM. ‘Dus zichtbaar zijn in de online platforms waarop werkvoorbereiders bestellen.’

De voorwaarden voor succesvol hergebruik

Volgens de experts van Madopt en Insert is er een verandering nodig bij de initiatieffase en de ontwerpfase van een project, waardoor veel meer hergebruik in de bouwfase lukt. Bas: ‘Het allerbelangrijkste is dat een opdrachtgever hergebruik concreet uitvraagt bij zijn opdrachtnemers’. Vervolgens is het vooral een taak voor het team, met architecten, om hergebruik tot een succes te maken.’ Roos: ‘Er zijn architecten en constructeurs nodig met creatief vakmanschap.’ Bas: ‘Zorg in de ontwerpfase voor een adaptief ontwerp op basis van de hergebruikwensen van de klant.’ Flexibiliteit gaat bijdragen aan het succes van hergebruik. Bas: ‘Check in de ontwerpfase bijvoorbeeld wat voor gebruikte gevelbekleding je kunt vinden en leg dat voor aan de klant en aan welstand in plaats van je al vast te leggen op een specifieke houtsoort. Door zo adaptief te ontwerpen neemt de vindkans toe en zorg je er tegelijk voor dat een product minder aanpassingen nodig heeft. En dat is gunstig omdat dit onnodige nabewerkingskosten voorkomt.’

Hergebruik geveltegels in project in Utrecht

Roos heeft een mooi voorbeeld van flexibiliteit en creativiteit. ‘We hebben advies gegeven bij de sloop en nieuwbouw van een galerijflat aan de Ivoordreef in Utrecht Overvecht. Materialen uit het oude gebouw komen terug in de nieuwbouw op dezelfde locatie. Zo zijn bijvoorbeeld de grindtegels van de jaren 60-gevels hergebruikt. Dit product is goed losmaakbaar, maar niet bijzonder mooi. De architect heeft er in het nieuwbouwontwerp verspringende blokken mee gemaakt op de gevel van deze galerijflat waardoor het toch een moderne uitstraling krijgt. Wij horen van ontwerpers dat ze het leuk vinden om met dit soort niet-standaard materialen bezig te zijn. Ze houden van de uitdaging om bestaand materiaal toe te passen in een nieuw ontwerp.’

Andere partijen die zich bezighouden met hergebruik zijn:

• New Horizon – www.newhorizon.nl (kennispartner, verbinder, aanjager hergebruik)
• Stadsmijn Achterhoek – www.stadsmijnachterhoek.nl (materialenmarktplaats)
• DuSpot – www.duspot.nl (matchingtool)
• ReSource - https://anteagroup.nl/diensten/resource-de-marktplaats-voor-100-circulair-bouwen (initiatief van Antea Group en Centric)

*Bronnen

• -milieudatabase.nl
• -Circularity Gap Report Built Environment, the Netherlands (2022)
• -BRBS Recycling – rapport Circulair slopen & hoogwaardig hergebruik – Monitoring secundaire bouwgrondstoffen (maart 2025)
• -citydealccb.nl
• -allesovercirculairslopen.nl
• -Rijksdienst voor Ondernemend Nederland – Verkenning Beschikbaarheid en gebruik secundaire bouwmaterialen en producten (2021)