Biobased villa in Vught

Biobased bouwen vinden ze bij Buro de Ville in Loon op Zand (Noord-Brabant) een interessante ontwikkeling. Dus toen er iemand aanklopte met de wens om een biobased villa te bouwen, zag architect en mede-eigenaar Boyke Kooijmans dit als een mooie pilot. ‘Biobased bouwen is een heel zuivere manier van bouwen.’

De architect ontwierp een vrijstaande woning voor een echtpaar op leeftijd in opdracht van hun zoon. Het stel woont er sinds de zomer van 2025. Hun levensloopbestendige woning bevat veel biobased materialen en heeft een nette MPG-score van 0.6.

Blijf nadenken en sta open voor andere technieken en materialen

Dit bureau bestaat uit drie architecten, drie bouwkundig ingenieurs en een office manager. Opdrachtgever van dit project is Victor Kooijmans, een achterneef van Boyke. De architect leerde veel van het traject en deelt zijn belangrijkste lessen. ‘Ook al denk je te weten hoe je bepaalde dingen aanpakt, blijf nadenken en stel je open voor nieuwe producten die misschien om een andere manier van ontwerpen en bouwen vragen.’

Zijn architectenbureau had al veel ervaring met houtskeletbouw, wat in dit project de basis vormt. ‘De pilot beviel goed. Het was uitdagend om af te stappen van wat ik gewend was en om nieuwe bouwmethodes te ontdekken. Victor is een leuke opdrachtgever; hij staat overal voor open, vraagt altijd door en was bereid om te kiezen voor biobased ook al kostte dit rond de 15 procent extra.’ Wat is volgens deze architect het grootste verschil tussen traditioneel en biobased bouwen? ‘Traditionele materialen vergen veel energie.

Deze biobased woning is een samenspel van hernieuwbare bronnen; een soort bouwpakket dat zich heel anders gedraagt. Er zitten bijvoorbeeld meer houtverbindingen in, omdat we zo min mogelijk beton, metselwerk en staal wilden gebruiken. Vloer, gevel en dak zijn dan ook anders samengesteld en verbonden dan in traditionele bouw.’

'Ik had geen idee wat biobased precies is'

Opdrachtgever Victor is ondernemer. Hij heeft een bedrijf dat podia levert aan festivals en evenementen. Daarnaast is hij samen met zijn vrouw initiatiefnemer en eigenaar van twee drijvende hotelkamers en van de Bossche Kraan, een voormalige laad-en loskraan aan de Tramkade in Den Bosch. Ook dit project deed hij samen met Boyke; de Bossche Kraan is nu een hotelkamer. Victor woont met zijn gezin in Vught in een vrijstaande woning. ‘Mijn ouders zijn beiden ver in de tachtig. Ze woonden in het buitengebied op een groot perceel en hebben regelmatig hulp nodig. Een levensloopbestendige woning vinden in Vught lukte niet en al helemaal niet eentje met wat ruimte eromheen.’

Victor besluit te onderzoeken of hij op eigen terrein, op de plek waar een oude schuur staat, een woning mag bouwen. Zijn wensenlijst? Geen dorpels, alle voorzieningen plus een slaapkamer en badkamer op de begane grond. Met voldoende ruimte in gangen en kamers om met een rolstoel uit de voeten te kunnen. Victor: ‘En het was een grote wens om een biobased woning te bouwen. Maar ik had geen idee wat duurzaam en biobased bouwen precies is, wat voor materialen er verkrijgbaar zijn en of het betaalbaar is.’

Toekomstbestendig

De schuur had al een woonbestemming en de gemeente stemt in met sloop en nieuwbouw. Boyke en Victor gaan samen aan de slag met het ontwerp. Boyke: ‘De eerste uitdaging was om de vrijstaande woning binnen de contouren van de schuur te ontwerpen, want dat was een eis van de gemeente. We wilden de woning toekomstbestendig maken en dus ook geschikt voor latere bewoners die wel boven willen slapen.’ Dus kozen ze voor een wat hoger bouwwerk met dakkapellen en op de verdieping drie volwaardige slaapkamers en een badkamer. Boyke: ‘De woning geeft Victor een toekomstperspectief dat past bij zijn investering.’

Isolatie van vlas en biobased kozijnfolie rond de ramen

Victor was een betrokken opdrachtgever. Hij bouwde niet alleen mee (daarover later meer), hij dook vol in de wondere wereld van biobased materialen. Van een ondernemer met een groothandel voor (groene) bouwmaterialen kreeg hij veel tips. Dankzij deze specialist en zijn eigen uitzoekwerk, ontdekte Victor allerlei biobased materialen. ‘Ik leerde bijvoorbeeld dat je met hennep en vlas kunt isoleren. Zoiets wilde ik ook voor de woning voor mijn ouders! Ik raakte stap voor stap steeds enthousiaster over biobased bouwen.’ Boyke: ‘Het dak is geïsoleerd met isolatieplaten van Isovlas. Dit is een cradle-to-cradle product. Het isoleert en is geluiddempend en vochtregulerend. Isovlas heeft een categorie 1-verklaring in de Nationale Milieudatabase.’ Op de isolatielaag van Isovlas ligt staalplaat als dakbedekking. Boyke: ‘Niet ecologisch verantwoord, maar gaat wel zeer lang mee en staal is 100 procent recyclebaar. En we vinden de uitstraling ervan heel mooi. Je kunt er zeer strak mee detailleren, want overhangende gootjes zijn niet nodig.’ Een ander mooi product is de biobased kozijnfolie van Pro-Clima die Victor kreeg aangeraden. ‘Hiermee maak je kozijnen kierdicht. Er zit 50 jaar garantie op dit product, dat vind ik ideaal.’ Victor bouwde actief mee. Omdat hij dat leuk vindt, maar ook om de kosten te drukken. ‘Ik heb vrijwel elke dag meegeholpen. Ik werkte nauw samen met een timmerman, een elektricien en een loodgieter en heb de bouwbegeleiding gedaan.’

Praktische overwegingen bij materiaalkeuzes

De architect en zijn opdrachtgever hadden niet de wens om in alles een pionier te zijn. Boyke: ‘Bij de selectie van materialen speelden verschillende factoren mee; de mate van duurzaamheid, de prijs, maar ook praktische overwegingen.’ Zo is de begane grondvloer van beton. Boyke: ‘Er zit stalen wapening in deze vloer. En we hebben enkele stalen portalen (twee kolommen plus een ligger) toegepast om grotere afstanden te kunnen overspannen. Ja, we hadden ook kunnen kiezen voor dubbel gelamineerde houten liggers, maar dan zouden de afmetingen te fors worden.’ De isolatie onder de vloer is niet biobased. Victor: ‘Ik heb in 1998 een boerderijtje verbouwd. Als vloerisolatie had ik toen een biobased product uitgezocht, maar de RC-waarde hiervan was veel te laag. Ook in deze woning voor mijn ouders heb ik gekozen voor traditionele isolatie onder de vloer.’ Het glas in de kozijnen is dubbel HR++. Boyke: ‘De kozijnen zijn van hout, dus HR+++ had gekund, maar had de puien enorm zwaar gemaakt. En nieuw HR++ glas is gewoon gunstiger in prijs met toch een hoge isolatiewaarde.’

Hennepvezelplaat heeft positief effect op MPG-score

De geringe hoeveelheid beton en staal en het grote aandeel hout en andere biobased materialen zorgen voor de nette MPG van 0.6. Er zit niet alleen hout in de constructie; de gevel is bekleed met frakéhout, een snelgroeiende houtsoort. Boyke: ‘De zwarte kleur is op duurzame wijze verkregen met thermische modificatie.’ En Victor koos voor hennepvezelplaat als extra laag gevelisolatie ‘Dit materiaal werd getipt door die kennis met de bouwgroothandel. Hij raadde ons aan om voor een dampopen gevel te gaan. En hij waarschuwde dat als je isolatiefolie rechtstreeks op het houten skelet aanbrengt er een koudebrug ontstaat. Hij adviseerde om de houten constructie te bekleden met hennepvezelplaat, omdat dat naast biobased waterdicht en dampopen is.’ Boyke: ‘Ik heb het effect van de hennepvezelplaat laten uitrekenen. Dit materiaal heeft een positief effect op de RC-waarde. We hadden ook kunnen kiezen voor isolatie op het houten frame en daar een extra schil omheen kunnen maken zodat er geen koudebrug ontstaat, maar dan gebruik je extra materiaal en die keuze zou de MPG-score verhoogd hebben.’

Blij met keuze voor duurzame aardwarmte

En wat vinden de bewoners van hun bijzondere woning? Victor: ‘Die hebben het erg naar hun zin. Hun vorige huis had een prachtige historische, maar on-geïsoleerde gevel. ‘s Winters zaten ze altijd in de kou. Ze zijn nu dan ook vooral heel blij met de aangename binnentemperatuur.’ Dat comfortabele binnenklimaat is het effect van een bodem-water-warmtepomp in combinatie met vloerverwarming en marmoleum vloerbekleding. Victor: ‘Ook het koelen via de vloer afgelopen zomer beviel mijn ouders goed.’ Boyke: ‘Ja daarin verschilt dit systeem echt van een lucht-warmtepomp. Met bodemwarmte kun je passief koelen.’ Victor koos voor aardwarmte vanwege de duurzaamheid, maar ook vanwege het geluid. Of eigenlijk; het gebrek daaraan. ‘Veel mensen die ik ken vinden dat de buitenunit veel geluid produceert. Sommigen liggen ’s nachts zelfs wakker van het gebrom.’ De hogere investering nam hij voor lief. ‘Ik heb gekozen voor die extra investering, omdat ik ooit een volledig biobased woning wil bouwen. Ik vond het leuk en interessant om met dit huis zo ver mogelijk te gaan. Dus ja, ik had goedkoper kunnen bouwen, maar vind het echt mooi om nu die aardwarmtepomp te hebben en te ervaren hoe duurzaam en stil die is.’

Vrijstaande, biobased en levensloopbestendige woning in Vught

Victor Kooijmans liet op eigen terrein een woning bouwen voor zijn ouders.

Het project in hoofdpunten:

Dampopen en biobased
Houtskeletbouw van vurenhout; verlengt de CO2-opslag
Voldoet aan de BENG
Gevels, wanden, verdiepingsvloer zijn ook van hout dus lage emissie van broeikasgassen
Natuurlijks isolatiematerialen met vochtregulerende eigenschappen
Bodemwarmtepomp die gebruik maakt van aardwarmte
Acht zonnepanelen op het dak aan de voorzijde
Hemelwateropvang op eigen terrein door middel van infiltratie en een sedumdak op de platte delen van het dak. Het sedum dak geeft extra koelte in de zomer en extra isolatie in de winter. Verhoogt de opname van CO2, zorgt voor meer biodiversiteiten verlengt de levensduur van de dakbedekking